Nhà thờ Chánh tòa Cần Thơ - dấu ấn kiến trúc trăm năm giữa lòng Tây Đô

Kiến trúc Gothic đặc trưng giữa miền Tây

Theo các tư liệu lịch sử, tiền thân của nhà thờ gắn liền với quá trình hình thành cộng đồng công giáo tại Cần Thơ từ cuối thế kỷ 19. Công trình được khởi công vào năm 1899. Linh mục Duquet, khi đó là cha sở họ đạo Cần Thơ, trực tiếp tổ chức xây dựng. Khi linh mục Duquet được điều chuyển công tác, công trình tiếp tục hoàn thiện và chính thức khánh thành năm 1916.

Một dấu mốc đặc biệt diễn ra vào ngày 24.11.1960, khi Tòa Thánh ban hành sắc lệnh Venerabilium Nostrorum, thiết lập hàng giáo phẩm tại VN. Từ đây, nhà thờ Cầu Xéo (tên gọi trước kia - PV) chính thức trở thành nhà thờ Chánh tòa của giáo phận Cần Thơ với diện tích 520 m², khẳng định vai trò trung tâm trong đời sống tôn giáo địa phương. Không chỉ mang giá trị lịch sử, nhà thờ Chánh tòa Cần Thơ còn gây ấn tượng bởi kiến trúc Gothic đặc trưng, phong cách phổ biến trong các thánh đường châu Âu. Tổng thể công trình nổi bật với mái vòm cao, các cửa sổ kính màu rực rỡ và hệ thống chi tiết trang trí tinh xảo.

ẢNH: DUY TÂN

ẢNH: DUY TÂN

Gam màu vàng nhạt chủ đạo tạo nên vẻ đẹp thanh lịch, cổ kính nhưng không kém phần trang nghiêm. Những đường nét kiến trúc mềm mại kết hợp với bố cục cân đối giúp công trình vừa bề thế, vừa hài hòa với cảnh quan xung quanh. Một trong những điểm nhấn nổi bật là hệ thống cửa kính màu. Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, các ô kính này còn giúp điều tiết ánh sáng, tạo nên không gian nội thất lung linh, huyền ảo, đặc trưng của các nhà thờ công giáo. Khi ánh nắng chiếu qua, không gian bên trong như được "nhuộm màu", mang lại cảm giác linh thiêng và tĩnh tại.

Kiến trúc nhà thờ thể hiện rõ sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống công giáo phương Tây và yếu tố bản địa. Công trình xây dựng theo trục chính hướng về cung thánh. Hai dãy nhà hai bên mở rộng, khi nhìn từ trên cao tạo thành hình thánh giá, biểu tượng trung tâm của Kitô giáo. Đây là đặc trưng tiêu biểu của kiến trúc nhà thờ truyền thống, thể hiện rõ ý nghĩa tôn giáo trong từng chi tiết thiết kế.

Hệ thống cột tròn bên trong trang trí công phu, với hoa văn ở cả đầu và chân cột, góp phần tăng thêm vẻ bề thế, trang nghiêm cho không gian nội thất. Các vòm cửa chính và cửa sổ dạng mái vòm không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn tạo cảm giác thanh thoát, hướng lên cao, đặc trưng của phong cách Gothic. Bên trong nhà thờ không gian rộng lớn và tĩnh lặng tạo cảm giác trang nghiêm ngay từ khi bước vào. Hệ thống tranh ảnh tôn giáo được bố trí hài hòa, tái hiện các tích trong Kinh thánh, góp phần tạo nên không gian linh thiêng đặc trưng.

Đây không chỉ là nơi diễn ra các nghi lễ phụng vụ quan trọng mà còn là điểm tham quan hấp dẫn đối với du khách yêu thích kiến trúc và văn hóa. Đặc biệt, nhà thờ hiện lưu giữ phần mộ của hai vị giám mục từng gắn bó với giáo phận là Giacôbê Nguyễn Ngọc Quang và Emmanuel Lê Phong Thuận, làm tăng thêm giá trị lịch sử và tâm linh cho công trình.

Dấu ấn văn học gắn với nhà thờ

Điểm nhấn đặc biệt của công trình nằm ở tháp chuông với bộ ba chuông cổ đúc vào năm 1926 được đưa từ Pháp về. Đến nay, những quả chuông này đã tròn một thế kỷ, trở thành chứng tích lịch sử quý giá. Trên thân chuông khắc các câu Latin mang ý nghĩa tôn giáo sâu sắc, thể hiện vai trò của tiếng chuông trong đời sống phụng vụ: ca tụng Thiên Chúa, quy tụ cộng đoàn, tiễn biệt người đã khuất và làm cho các ngày lễ thêm trang trọng.

ẢNH: DUY TÂN

ẢNH: DUY TÂN

ẢNH: DUY TÂN

Phía trên là hình tượng Chúa Giêsu Kitô trên thập giá, kết hợp với các họa tiết thánh giá cách điệu, tạo nên tổng thể trang nghiêm. Lầu chuông được thiết kế không quá cao nhưng vững chãi, với kết cấu ba trụ chính. Theo cách lý giải biểu tượng, ba trụ này gợi nhắc đến Ba Ngôi Thiên Chúa, trong khi các phần mở rộng hai bên như những "cánh tay" lan tỏa giá trị tinh thần.

Không chỉ hiện diện trong đời sống tôn giáo, nhà thờ Chánh tòa Cần Thơ còn gắn với những câu chuyện văn học giàu cảm xúc. Tiêu biểu là bài thơ nổi tiếng Hoa trắng thôi cài trên áo tím của nhà thơ Kiên Giang. Theo nhiều tư liệu, hình ảnh nhà thờ đã trở thành bối cảnh cho mối tình tuổi học trò đầy xúc động của tác giả với một cô gái theo đạo Thiên Chúa. Những vần thơ như: "Thuở ấy anh hiền và nhát quá/Nép mình bên gác thánh lầu chuông…" đã khắc họa không gian nhà thờ vừa gần gũi, vừa thiêng liêng, góp phần làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm. Câu chuyện tình ấy, dù thực hay hư, vẫn để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng nhiều thế hệ độc giả; đồng thời góp phần đưa hình ảnh nhà thờ Chánh tòa Cần Thơ lan tỏa rộng rãi trong đời sống văn hóa.

Trải qua hơn 100 năm, công trình đã nhiều lần được trùng tu, nâng cấp để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo ngày càng tăng. Đáng chú ý, vào cuối năm 1993, nhà thờ được cải tạo phần cung thánh và mở rộng hai cánh, tạo thêm không gian cho giáo dân. Dù có những thay đổi, kiến trúc tổng thể vẫn được giữ gìn, bảo tồn những giá trị nguyên bản, giúp công trình vừa thích nghi với thời đại vừa giữ được "hồn cốt" lịch sử.

Ngày nay, nhà thờ Chánh tòa Cần Thơ không chỉ là điểm tựa tinh thần của cộng đồng Công giáo mà còn là điểm đến du lịch hấp dẫn. Từ Bến Ninh Kiều, du khách có thể dễ dàng kết hợp tham quan nhà thờ, chợ Tân An và khám phá nét đẹp giao thoa giữa kiến trúc cổ kính và nhịp sống hiện đại của đô thị miền Tây. (còn tiếp)